تجهیزات میکس و مسترینگ در خانه؛ از ضروری تا اختیاری
اولین سؤال کسی که می‌خواهد میکس و مسترینگ یاد بگیرد معمولاً این است: «چه چیزهایی باید بخرم؟». و اولین اشتباهش این است که بودجه را خرج چیزهای اشتباه می‌کند. یک پلاگین گران یا یک میکروفون خوب، میکس بد را خوب نمی‌کند. چیزی که میکس شما را می‌سازد این است که آن‌چه می‌شنوید چقدر به صدای واقعی نزدیک است.
در این مقاله تجهیزات لازم برای میکس در خانه را به ترتیب اهمیت می‌چینیم. از ضروری‌ها شروع می‌کنیم و بعد سراغ چیزهایی می‌رویم که بعداً می‌شود خرید. اسم چند مدل رایج را هم می‌آوریم، ولی قصد تبلیغ نداریم و همه‌ی این دسته‌ها گزینه‌های هم‌رده‌ی دیگری هم دارند.
۱. کامپیوتر: پایه‌ی همه‌چیز
میکس امروز در نرم‌افزار انجام می‌شود و هر پلاگین از پردازنده و رم سهم می‌گیرد. برای پروژه‌های پاپ معمولی، یک پردازنده‌ی چندهسته‌ای نسبتاً جدید، ۱۶ گیگابایت رم و هارد SSD کار را راه می‌اندازد. اگر با سمپل‌های ارکسترال سنگین کار می‌کنید، رم بیشتر لازم دارید.
🎧 پریست میکس وکال رایگان
یه پریست آماده برای میکس وکال؛ رایگان دانلودش کن و روی صدای خودت امتحانش کن.
دریافت رایگان پریستچیزی که خیلی‌ها فراموش می‌کنند سروصدای خود کامپیوتر است. فن پرسروصدا در اتاق کوچک، جزئیات ریز صدا را می‌پوشاند. اگر کیس زیر میز است، بد نیست کمی از محل شنیدن دورش کنید. برای جزئیات انتخاب سیستم، کامپیوتر مناسب برای آهنگسازی را بخوانید؛ همان معیارها برای میکس هم صدق می‌کند.
۲. کارت صدا (اینترفیس صوتی)
کارت صدای داخلی لپ‌تاپ برای میکس جدی کافی نیست. تأخیر (لیتنسی) بالایی دارد، خروجی‌اش نویز دارد و درایور ASIO درست‌وحسابی ندارد. یک کارت صدای خارجی ساده با دو ورودی و دو خروجی، برای شروع کاملاً کافی است. مدل‌هایی مثل سری Scarlett از Focusrite یا UMC از Behringer نمونه‌های رایج این رده‌اند.
برای میکس، کیفیت خروجی (مبدل دیجیتال به آنالوگ) و خروجی هدفون مهم‌تر از تعداد ورودی است. اگر قرار نیست درام یا گروه ضبط کنید، دنبال کارت صدای هشت‌ورودی نروید؛ آن پول را برای مانیتور یا اکوستیک اتاق نگه دارید.
۳. اسپیکر مانیتورینگ
اسپیکر مانیتور با اسپیکر خانگی فرق دارد. اسپیکر خانگی معمولاً بیس و تریبل را بیشتر نشان می‌دهد تا صدا «خوش‌آیند» باشد. مانیتور قرار است صاف باشد؛ یعنی هر فرکانس را تا حد ممکن همان‌طور که هست پخش کند. اگر روی اسپیکری میکس کنید که بیس را زیاد نشان می‌دهد، ناخودآگاه بیس را کم می‌کنید و میکس‌تان روی سیستم‌های دیگر لاغر درمی‌آید.
برای اتاق‌های کوچک، مانیتورهای پنج‌اینچی معمولاً انتخاب بهتری از هشت‌اینچی‌اند. اسپیکر بزرگ در اتاق کوچک، بیس‌هایی تولید می‌کند که اتاق نمی‌تواند کنترلشان کند و نتیجه گمراه‌کننده‌تر می‌شود. Yamaha HS5 و KRK Rokit 5 از مدل‌های پرکاربرد این اندازه‌اند.
چیدمان درست مانیتورها
بهترین اسپیکر هم اگر بد چیده شود، تصویر غلط می‌دهد. این چند قانون ساده را رعایت کنید:
- دو اسپیکر و سر شما یک مثلث متساوی‌الاضلاع بسازند.
- تویترها (بلندگوی کوچک) هم‌ارتفاع گوش باشند.
- اسپیکر را مستقیم به دیوار نچسبانید؛ کمی فاصله، بیس کاذب را کم می‌کند.
- میز را وسط عرض اتاق بگذارید تا صدای چپ و راست متقارن باشد.
- اسپیکر را روی پایه یا پد بگذارید تا لرزشش به میز منتقل نشود.
۴. هدفون: مکمل مانیتور، نه جایگزین آن
هدفون تأثیر اتاق را حذف می‌کند و جزئیاتی مثل نویز، کلیک یا دم ریورب را خیلی بهتر نشان می‌دهد. برای همین هر میکس‌کاری یک هدفون خوب دارد. ولی میکس کامل فقط با هدفون مشکل دارد: تصویر استریو در هدفون بازتر از واقعیت است و تشخیص میزان بیس سخت‌تر می‌شود.
هدفون بسته (Closed-back) برای ضبط مناسب است، چون صدا به میکروفون نشت نمی‌کند. هدفون باز (Open-back) برای میکس طبیعی‌تر است ولی صدا را بیرون می‌دهد. Audio-Technica ATH-M50x یک نمونه‌ی رایج بسته و Sennheiser HD 600 نمونه‌ی رایج باز است. اگر مجبورید با هدفون کار کنید، پنج پیشنهاد برای میکس بهتر با هدفون را حتماً بخوانید.
۵. اکوستیک اتاق: ارزان‌ترین ارتقای جدی
این بخشی است که بیشتر از همه نادیده گرفته می‌شود و بیشترین تأثیر را دارد. اتاق خالی با دیوارهای صاف، صدا را مثل حمام برمی‌گرداند. بعضی فرکانس‌های بیس در بعضی نقطه‌ها جمع می‌شوند و در جای دیگر محو می‌شوند. نتیجه این است که شما چیزی را می‌شنوید که در فایل نیست.
لازم نیست اتاق را مثل استودیو بسازید. چند پنل جاذب در نقطه‌هایی که صدا از دیوار کناری به گوشتان برمی‌گردد، یک پنل پشت سر، فرش روی زمین و کمد یا قفسه‌ی کتاب در دیوار عقب، تفاوت محسوسی ایجاد می‌کند. تله‌ی بیس (Bass trap) در گوشه‌ها مرحله‌ی بعدی است. ترتیب پیشنهادی ما این است: اول اکوستیک ساده، بعد مانیتور بهتر؛ نه برعکس.
یک ترفند ساده برای پیدا کردن نقطه‌های بازتاب: کسی آینه‌ای را روی دیوار کناری حرکت دهد. هرجا که از جای نشستن‌تان تصویر اسپیکر را در آینه دیدید، همان‌جا جای پنل است.
۶. نرم‌افزار و پلاگین‌ها
تقریباً همه‌ی نرم‌افزارهای آهنگسازی امروز اکولایزر، کمپرسور، ریورب و دیلی خوبی همراه خود دارند. کیوبیس، لاجیک، استودیو وان و بقیه با همین ابزارهای داخلی می‌توانند میکس کامل و حرفه‌ای تحویل بدهند. خرید پلاگین زیاد در ابتدای راه، بیشتر سردرگم‌تان می‌کند تا کمک.
توصیه‌ی ما این است که با پلاگین‌های داخلی نرم‌افزار خودتان شروع کنید و وقتی دقیقاً می‌دانستید چه کمبودی دارید، سراغ پلاگین خاص بروید. برای آشنایی با گزینه‌ها، نرم‌افزارهای میکس و مسترینگ و VSTهای ضروری میکس را ببینید.
۷. ترک‌های رفرنس
این یکی خرید نیست ولی جزو تجهیزات است. چند آهنگ در سبک خودتان انتخاب کنید که میکس‌شان را دوست دارید و با کیفیت بالا (نه فایل فشرده‌ی بی‌کیفیت) در پروژه بگذارید. وسط میکس، صدای رفرنس را با میکس خودتان مقایسه کنید؛ البته بعد از هم‌سطح کردن بلندی هر دو. بلندتر همیشه «بهتر» به نظر می‌رسد و بدون هم‌سطح کردن، مقایسه گولتان می‌زند.
رفرنس به گوشتان یادآوری می‌کند که بیس، وکال یا سازهای زیر در یک میکس تمام‌شده باید کجا باشند. وقتی چند ساعت روی یک آهنگ کار کرده‌اید، گوش به صدای خودش عادت می‌کند و همین مقایسه شما را به واقعیت برمی‌گرداند.
۸. میکروفون: برای میکس لازم است؟
اگر فقط میکس می‌کنید و فایل‌های ضبط‌شده را از دیگران می‌گیرید، نه. میکروفون برای ضبط است. ولی بیشتر کسانی که میکس یاد می‌گیرند، دیر یا زود می‌خواهند وکال یا ساز خودشان را ضبط کنند. در این صورت یک میکروفون کندانسر دیافراگم بزرگ و معمولی برای شروع کافی است؛ به شرط این‌که در اتاقی ضبط کنید که کمی اکوستیک شده باشد.
خیلی‌ها پول زیادی برای میکروفون می‌دهند و در اتاق خالی ضبط می‌کنند. نتیجه، وکالی است که صدای اتاق در آن پیچیده و هیچ پلاگینی کاملاً پاکش نمی‌کند. میکروفون متوسط در اتاق خوب، بهتر از میکروفون عالی در اتاق بد است. یک فیلتر پاپ و یک پایه‌ی محکم و بدون لرزش هم فراموش نشود.
۹. کیبورد MIDI و کنترلر
برای میکس به‌تنهایی ضروری نیست، ولی اگر آهنگسازی و تنظیم هم انجام می‌دهید، یک کیبورد MIDI کوچک (۲۵ یا ۴۹ کلید) کار را خیلی راحت‌تر می‌کند. بعضی کیبوردها چند پیچ و فیدر هم دارند که می‌شود به حجم ترک‌ها یا پارامترهای پلاگین وصلشان کرد. در میکس، حرکت دادن یک فیدر واقعی گاهی طبیعی‌تر از کشیدن ماوس است، مخصوصاً برای اتوماسیون.
۱۰. نرم‌افزار اصلاح صدای اتاق
نرم‌افزارهای اصلاح اتاق (Room correction) با یک میکروفون اندازه‌گیری، پاسخ فرکانسی اتاق را می‌سنجند و یک اکولایزر اصلاحی روی خروجی می‌گذارند. این ابزارها می‌توانند بخشی از برآمدگی‌های بیس را صاف کنند و در اتاق‌هایی که امکان اکوستیک کامل ندارند، کمک خوبی‌اند.
ولی جادو نمی‌کنند. اگر فرکانسی در نقطه‌ی نشستن شما به خاطر بازتاب‌ها حذف شده، با بالا بردن آن در اکولایزر برنمی‌گردد. ترتیب درست این است: اول چیدمان و اکوستیک پایه، بعد در صورت نیاز نرم‌افزار اصلاح. و یادتان باشد اصلاح را موقع خروجی گرفتن خاموش کنید؛ فقط برای شنیدن است، نه برای فایل نهایی.
۱۱. برق و کابل‌کشی
یک بخش کم‌اهمیت به نظر می‌رسد ولی وزوز و نویز زمین (Ground hum) یکی از رایج‌ترین مشکلات استودیوهای خانگی است. اسپیکرها، کارت صدا و کامپیوتر را از یک چندراهی و یک پریز تغذیه کنید تا حلقه‌ی زمین ایجاد نشود. از کابل متعادل (Balanced) با جک TRS یا XLR بین کارت صدا و مانیتورها استفاده کنید؛ نویز را خیلی کمتر از کابل‌های معمولی می‌گیرد. اگر برق منطقه‌تان نوسان دارد، یک محافظ برق یا UPS ساده هم از تجهیزات و هم از پروژه‌ی ذخیره‌نشده محافظت می‌کند.
چیزهایی که لازم نیست (حداقل فعلاً)
- کنسول میکس فیزیکی: برای میکس داخل کامپیوتر نیازی به آن نیست.
- کمپرسور و اکولایزر سخت‌افزاری: گران است و برای یادگیری، نسخه‌ی نرم‌افزاری همان کار را می‌کند.
- کابل‌های خیلی گران: یک کابل استاندارد و سالم کافی است.
- ساب‌ووفر در اتاق کوچک: بدون اکوستیک درست، بیشتر مشکل می‌سازد تا این‌که کمک کند.
نو بخرید یا دست دوم؟
برای بعضی تجهیزات، دست دوم انتخاب هوشمندانه‌ای است و برای بعضی نه. کارت صدا، مانیتور و میکروفون اگر سالم باشند، سال‌ها کار می‌کنند و خرید دست دوم‌شان می‌تواند بودجه را برای اکوستیک آزاد کند. قبل از خرید، مانیتور را با یک آهنگ آشنا در صدای کم و زیاد امتحان کنید و دنبال خش، لرزش یا قطع‌ووصل بگردید. کارت صدا را به کامپیوتر وصل کنید و مطمئن شوید درایورش برای سیستم‌عامل شما هنوز به‌روز می‌شود.
هدفون را اما بهتر است نو بخرید یا دست کم پدهای گوشش را عوض کنید؛ پد فرسوده هم بهداشتی نیست و هم صدای بیس را تغییر می‌دهد.
اگر بودجه محدود است، به این ترتیب خرید کنید
- کارت صدای ساده.
- یک هدفون استودیویی خوب.
- اکوستیک پایه‌ی اتاق (پنل‌های نقطه‌ی بازتاب و پشت سر).
- مانیتور پنج‌اینچی و پایه‌ی مناسب.
- تله‌ی بیس و ارتقای بعدی.
دلیل این ترتیب ساده است: کارت صدا و هدفون از روز اول لازم‌اند و بدون آن‌ها اصلاً نمی‌شود کار کرد. اکوستیک قبل از مانیتور می‌آید چون مانیتور خوب در اتاق بد، همان تصویر غلط را با جزئیات بیشتر نشان می‌دهد. و تله‌ی بیس آخر است چون گران‌تر است و فقط وقتی ارزشش را دارد که بقیه‌ی زنجیره درست باشد.
با دو مورد اول هم می‌شود شروع کرد و میکس را یاد گرفت. چیزی که بیشتر از هر سخت‌افزاری فرق می‌گذارد، گوش تمرین‌دیده است و آن را فقط با کار کردن روی پروژه‌های واقعی به دست می‌آورید.
میکس را روی پروژه‌ی واقعی یاد بگیرید
در دوره‌ی آموزش میکس و مسترینگ تب استودیو، از گین‌استیجینگ و اکولایزر و کمپرسور تا میکس وکال و مسترینگ، همه روی پروژه‌های واقعی آموزش داده می‌شود؛ ۳۱ ساعت ویدیو همراه با فایل‌های تمرینی و پشتیبانی.
چند عادت که از هر تجهیزاتی مهم‌ترند
با صدای متوسط میکس کنید
با صدای خیلی بلند، گوش زود خسته می‌شود و بیس و تریبل را بیشتر از واقعیت می‌شنوید. بیشتر وقت را در سطحی کار کنید که بشود هم‌زمان با کسی کنار خودتان آرام حرف زد. گاهی صدا را کم و زیاد کنید تا تعادل را در بلندی‌های مختلف بسنجید. درباره‌ی این موضوع مقاله‌ی جلوگیری از خستگی گوش هنگام میکس را نوشته‌ایم.
روی چند سیستم گوش بدهید
میکس را روی گوشی موبایل، هندزفری، اسپیکر ماشین و هر چیزی که مخاطب شما با آن گوش می‌دهد امتحان کنید. اگر روی همه‌شان قابل‌قبول بود، میکس درست است. اگر روی یکی عجیب بود، دنبال دلیلش بگردید.
فرکانس سازها را بشناسید
بیشتر تصمیم‌های اکولایزر وقتی آسان می‌شود که بدانید هر ساز تقریباً در چه محدوده‌ای صدا دارد. جدول محدوده‌ی فرکانسی سازها را می‌توانید رایگان دانلود کنید و کنار دستتان داشته باشید.
سؤال‌های رایج
با لپ‌تاپ هم می‌شود میکس کرد؟
بله. خیلی از میکس‌کارها روی لپ‌تاپ کار می‌کنند. فقط یک کارت صدای خارجی بگیرید و مراقب باشید پردازنده‌ی لپ‌تاپ در پروژه‌های سنگین داغ نکند.
میکس و مسترینگ تجهیزات جدا می‌خواهند؟
برای شروع نه. مسترینگ حرفه‌ای معمولاً در اتاق دقیق‌تر و با مانیتورهای بهتری انجام می‌شود، ولی یاد گرفتن هر دو با همین تجهیزات خانگی ممکن است. اگر فرقشان برایتان روشن نیست، میکس و مسترینگ چیست را بخوانید.
هدفون بی‌سیم یا بلوتوث برای میکس مناسب است؟
نه. هدفون‌های بلوتوث صدا را فشرده می‌کنند، تأخیر دارند و بیشترشان اکولایزر داخلی دارند که بیس را بیشتر نشان می‌دهد. برای امتحان کردن میکس روی سیستم مخاطب خوب‌اند، ولی برای خود میکس، هدفون سیمی استودیویی لازم است.
پریست آماده کمک می‌کند؟
پریست نقطه‌ی شروع خوبی است، به شرط این‌که بعد از گذاشتنش گوش بدهید و تنظیمش کنید. اگر وکال میکس می‌کنید، پریست میکس وکال رایگان تب استودیو را امتحان کنید و ببینید هر پلاگین زنجیره چه کاری انجام می‌دهد.
حرف آخر
تجهیزات میکس و مسترینگ لازم است، ولی کافی نیست. با یک کارت صدای ساده، هدفون خوب و اتاقی که کمی اکوستیک شده، می‌توانید میکسی تحویل بدهید که روی همه‌ی سیستم‌ها درست شنیده شود؛ به شرطی که بدانید چه می‌کنید. برای همین بخش دوم، یعنی دانستن، آموزش میکس و مسترینگ را از روی پروژه‌های واقعی دنبال کنید.
