یادگیری آهنگسازی چقدر طول می‌کشد؟ برآورد واقع‌بینانه مرحله‌به‌مرحله
«چند وقت طول می‌کشد تا آهنگسازی یاد بگیرم؟» احتمالاً پرتکرارترین سؤالی است که قبل از ثبت‌نام از ما می‌پرسند. جواب کوتاهش این است که بستگی دارد؛ ولی این جواب به درد کسی نمی‌خورد که می‌خواهد برای وقت و پولش برنامه بریزد. پس بیایید دقیق‌تر حساب کنیم: از روز اولی که نرم‌افزار را نصب می‌کنید تا روزی که یک آهنگ کامل و قابل‌انتشار تحویل می‌دهید، چه مرحله‌هایی هست و هرکدام معمولاً چقدر وقت می‌گیرد.
عددهایی که این‌جا می‌آید قانون نیست. کسی که پیانو بلد است از خیلی از این مرحله‌ها سریع‌تر رد می‌شود و کسی که هفته‌ای یک ساعت تمرین می‌کند طبیعتاً کندتر جلو می‌رود. هدف این است که تصویر واقع‌بینانه‌ای داشته باشید و با دیدن پیشرفت کند ماه دوم ناامید نشوید.
اول روشن کنیم «یاد گرفتن آهنگسازی» یعنی چه
خیلی از ناامیدی‌ها از همین‌جا شروع می‌شود که هدف مشخص نیست. «آهنگسازی بلد بودن» برای یک نفر یعنی ساختن یک ملودی قشنگ روی گیتار، برای نفر دیگر یعنی تحویل یک ترک پاپ کامل با تنظیم، درام، باس و آماده برای میکس. این دو هدف چند ماه با هم فاصله دارند.
ما در این مقاله «آهنگسازی» را به معنای کاری می‌گیریم که در بازار کار ایران از یک آهنگساز و تنظیم‌کننده انتظار می‌رود: ساختن ملودی و آکورد، نوشتن یا اجرای پارت سازها در نرم‌افزار، چیدن فرم آهنگ (ورس، کورس، بریج) و رساندن پروژه به جایی که بشود به میکسر تحویلش داد. اگر هدف شما فقط ساختن ملودی برای دل خودتان است، زمان‌ها خیلی کوتاه‌تر می‌شود.
مرحله‌ی اول: آشنایی با نرم‌افزار و صدا (حدود ۱ تا ۲ ماه)
در این مرحله هنوز دارید با ابزار کلنجار می‌روید. باید یاد بگیرید پروژه بسازید، ترک MIDI و صوتی اضافه کنید، کارت صدا را درست تنظیم کنید، ضبط کنید و خروجی بگیرید. کسی که کیوبیس یا هر نرم‌افزار آهنگسازی دیگری را تازه باز کرده، ساعت‌ها وقتش صرف پیدا کردن منوها می‌شود و این کاملاً طبیعی است.
کلید این مرحله این است که نرم‌افزار را «برای ساختن» یاد بگیرید، نه برای حفظ کردن همه‌ی امکاناتش. لازم نیست بدانید هر پلاگین چه می‌کند. همین که بتوانید یک بیت ساده با درام، باس و یک ساز هارمونیک بسازید و ذخیره‌اش کنید، این مرحله را رد کرده‌اید. اگر هنوز نرم‌افزارتان را انتخاب نکرده‌اید، مقاله‌ی بهترین نرم‌افزارهای آهنگسازی کمک می‌کند بین گزینه‌ها گیر نکنید.
یک نکته‌ی عملی: در همین ماه اول کامپیوترتان را هم بسنجید. اگر با چند ترک ساده صدا قطع‌ووصل می‌شود، مشکل از شما نیست. در مقاله‌ی کامپیوتر مناسب برای آهنگسازی توضیح داده‌ایم رم، پردازنده و کارت صدا چقدر در این قضیه نقش دارند.
مرحله‌ی دوم: پایه‌های موسیقی (حدود ۲ تا ۴ ماه، هم‌زمان با مرحله‌ی اول)
بعد از این‌که با نرم‌افزار راحت شدید، به دیواری می‌خورید که اسمش تئوری است. ملودی می‌سازید ولی نمی‌دانید چرا بعضی نت‌ها «غلط» به گوش می‌رسند. آکورد می‌گذارید ولی همه‌چیز شبیه هم درمی‌آید. این‌جا وقت یاد گرفتن گام ماژور و مینور، آکوردهای اصلی هر گام، ریتم و تقسیم‌بندی میزان است.
لازم نیست مثل هنرجوی کنسرواتوار نت‌خوانی سرعتی یاد بگیرید. چیزی که آهنگساز پاپ لازم دارد این است که بداند در یک گام چه آکوردهایی «با هم کار می‌کنند» و چطور با چند آکورد ساده فضای شاد، غمگین یا پرتنش بسازد. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، تئوری موسیقی چیست را بخوانید؛ برای همین سؤال نوشته شده.
این مرحله را جدا از مرحله‌ی اول ننویسید. بهترین حالت این است که هر مفهوم تئوری را همان روز در نرم‌افزار امتحان کنید. یاد گرفتن آکورد چهارم و پنجم وقتی معنی پیدا می‌کند که با گوش خودتان فرقشان را در یک بیت بشنوید.
مرحله‌ی سوم: ملودی و فرم آهنگ (حدود ۳ تا ۶ ماه)
این مرحله برای خیلی‌ها شیرین‌ترین و در عین حال طولانی‌ترین بخش است. حالا ابزار و پایه را دارید و باید یاد بگیرید از یک ایده‌ی هشت‌میزانی، یک آهنگ سه‌دقیقه‌ای بسازید. بیشتر مبتدی‌ها ده‌ها لوپ نیمه‌کاره دارند که هیچ‌وقت آهنگ نشده‌اند. معمولاً ایده کم نیست؛ چیزی که کم است شناخت فرم آهنگ است.
در این دوره باید روی چند چیز تمرکز کنید:
- ساختن ملودی‌ای که با کلام جور دربیاید و خواننده بتواند اجرایش کند.
- فرق گذاشتن بین ورس و کورس، طوری که کورس واقعاً اوج بگیرد.
- استفاده از بریج یا بخش میانی برای این‌که آهنگ تکراری نشود.
- تمام کردن آهنگ، حتی وقتی از نتیجه راضی نیستید.
مورد آخر را جدی بگیرید. ده آهنگ متوسطِ تمام‌شده بیشتر از یک آهنگ نیمه‌کاره‌ی «بی‌نقص» یادتان می‌دهد. برای این مرحله تمرین‌های روزانه‌ی آهنگسازی را پیشنهاد می‌کنیم؛ هرکدام فقط بیست تا سی دقیقه وقت می‌گیرد.
مرحله‌ی چهارم: تنظیم و صدادهی (حدود ۴ تا ۸ ماه)
ملودی و آکورد خوب، تازه نصف کار است. فرق آهنگی که «دمویی» به نظر می‌رسد با آهنگی که شبیه کارهای رادیویی است، بیشتر در تنظیم است: انتخاب ساز، جای هر ساز در فرکانس، ریتم درام، خط باس، فیل‌ها، ترنزیشن‌ها و این‌که هر بخش آهنگ چه سازی را اضافه یا کم می‌کند.
تنظیم چیزی است که با شنیدن دقیق یاد گرفته می‌شود. یک آهنگ پاپ ایرانی که دوستش دارید بردارید و سعی کنید ساختارش را روی کاغذ بیاورید: درام از کجا وارد می‌شود؟ پیانو در کورس چه می‌کند؟ زه‌ها کی می‌آیند؟ این کار در ابتدا کند است، ولی بعد از چند بار، گوشتان خودکار این چیزها را می‌شنود.
در همین مرحله کم‌کم با میکس هم آشنا می‌شوید، چون تنظیم بد را با میکس نمی‌شود نجات داد و تنظیم خوب، میکس را آسان می‌کند. لازم نیست هم‌زمان میکس‌کار حرفه‌ای شوید، ولی دانستن اصول اولیه کمک می‌کند دموهایتان قابل‌شنیدن باشند.
پس جمعاً چقدر؟ یک برآورد واقع‌بینانه
اگر هفته‌ای حدود پنج تا هشت ساعت وقت بگذارید و مسیر مشخصی داشته باشید، این تصویر به واقعیت نزدیک است:
- ۳ ماه اول: با نرم‌افزار راحت هستید، چند بیت و لوپ ساخته‌اید و مفاهیم پایه‌ی گام و آکورد را می‌فهمید.
- ۶ تا ۹ ماه: اولین آهنگ‌های کامل را ساخته‌اید. احتمالاً هنوز صدای «خانگی» دارند، ولی فرم دارند و تمام شده‌اند.
- حدود ۱ سال: می‌توانید برای یک کلام یا ملودی، تنظیم قابل‌قبول بسازید و ایده‌هایتان را بدون گیر کردن در نرم‌افزار پیاده کنید.
- ۲ سال و بیشتر: سبک شخصی پیدا کرده‌اید و کارتان در حدی است که بشود رویش حساب کرد.
کسی که روزی دو ساعت تمرین می‌کند ممکن است این زمان‌ها را نصف کند. کسی که هر چند هفته یک بار سراغ نرم‌افزار می‌رود، ممکن است دو برابر وقت لازم داشته باشد. ساعت تمرین از تعداد ماه‌ها مهم‌تر است.
چه چیزهایی زمان یادگیری را کوتاه یا طولانی می‌کند؟
بلد بودن یک ساز
اگر پیانو یا گیتار می‌زنید، مرحله‌ی پایه‌های موسیقی برایتان خیلی سریع‌تر می‌گذرد، چون آکورد و گام را با دست‌هایتان می‌شناسید. ولی نبودن ساز مانع نیست. خیلی از آهنگسازهای امروزی همه‌چیز را با کیبورد MIDI یا حتی با ماوس در پیانو رول می‌نویسند.
آموزش پراکنده یا مسیر مشخص
بزرگ‌ترین اتلاف وقت، پریدن از این ویدیو به آن ویدیو است. یک روز آموزش سینت‌سایزر، روز بعد آموزش مسترینگ، هفته‌ی بعد ترفند ملودی. هرکدام در جای خودش مفید است، ولی بدون ترتیب درست، چیزی سر جایش نمی‌نشیند. اگر می‌خواهید بدانید یک مسیر منظم چه ترتیبی دارد، مقاله‌ی آهنگسازی را از کجا شروع کنم همین را قدم‌به‌قدم توضیح داده است.
بازخورد گرفتن
آهنگسازی که کارش را به هیچ‌کس نشان نمی‌دهد، اشتباه‌هایش را ماه‌ها تکرار می‌کند. گوش آدم به کار خودش عادت می‌کند و ضعف‌ها را نمی‌شنود. یک نفر که بگوید «کورس‌ات از ورس پایین‌تر است» یا «باس با کیک تداخل دارد» ممکن است چند هفته جلو بیندازدتان.
کمال‌گرایی
آهنگی که هیچ‌وقت تمام نمی‌شود، چیزی یادتان نمی‌دهد. خیلی‌ها یک کورس را سی بار عوض می‌کنند و بعد پروژه را کنار می‌گذارند. محدودیت زمانی بگذارید؛ مثلاً هر آهنگ حداکثر دو هفته. بعد برو سراغ بعدی.
یک برنامه‌ی هفتگی ساده برای شروع
اگر هفته‌ای شش ساعت وقت دارید، این تقسیم‌بندی جواب می‌دهد:
- دو جلسه‌ی یک‌ساعته: یاد گرفتن یک مفهوم تازه (تئوری، تکنیک نرم‌افزار یا تنظیم) و امتحان فوری‌اش.
- دو جلسه‌ی یک‌ساعته: کار روی آهنگ خودتان؛ بدون آموزش، فقط ساختن.
- یک جلسه‌ی دوساعته: تحلیل یک آهنگ معروف و بازسازی یک بخش کوچکش در نرم‌افزار.
بازسازی آهنگ‌های دیگران را دست‌کم نگیرید. وقتی سعی می‌کنید ریتم درام یا صدای پد یک آهنگ را دقیقاً دربیاورید، چیزهایی یاد می‌گیرید که هیچ آموزشی مستقیم نمی‌گوید.
مسیر یادگیری را کوتاه کنید
دوره‌ی آموزش آهنگسازی و تنظیم تب استودیو همین مسیر را به ترتیب جلو می‌برد: از کار با کیوبیس و تئوری لازم تا ملودی‌سازی، تنظیم و ساخت آهنگ کامل، در ۴۹ ساعت ویدیو همراه با پروژه‌های تمرینی و پشتیبانی.
از کجا بفهمم دارم پیشرفت می‌کنم؟
پیشرفت در آهنگسازی خطی نیست. هفته‌هایی هست که حس می‌کنید هیچ چیز جلو نرفته و بعد یک‌دفعه چیزی جا می‌افتد. برای این‌که در آن هفته‌های کند ناامید نشوید، به جای حس‌تان به این نشانه‌ها نگاه کنید:
- کاری که ماه پیش یک ساعت طول می‌کشید، حالا ده دقیقه طول می‌کشد؛ مثلاً ساختن یک الگوی درام یا پیدا کردن آکورد زیر یک ملودی.
- در آهنگ‌های دیگران چیزهایی می‌شنوید که قبلاً نمی‌شنیدید: یک پد آرام پشت کورس، یک فیل درام قبل از بریج، باسی که با کیک جفت شده.
- از کارهای قدیمی‌تان ایراد می‌گیرید. این نشانه‌ی خوبی است؛ یعنی گوشتان از دستتان جلو افتاده و دست هم به‌زودی می‌رسد.
- تعداد آهنگ‌های تمام‌شده‌تان بیشتر شده، نه فقط تعداد ایده‌ها.
یک کار ساده که توصیه می‌کنیم: هر سه ماه یک آهنگ از ابتدای مسیرتان را کنار آخرین کارتان گوش بدهید. فاصله‌ای که می‌شنوید معمولاً از چیزی که فکر می‌کردید بیشتر است.
اشتباه‌هایی که مسیر را طولانی‌تر می‌کنند
خرید تجهیزات به جای تمرین
کیبورد گران‌تر، پلاگین تازه یا کارت صدای بهتر، آهنگسازی را سریع‌تر یاد نمی‌دهد. با یک لپ‌تاپ معمولی، یک هدفون و نرم‌افزار، می‌شود تمام مرحله‌های این مقاله را طی کرد. تجهیزات را وقتی ارتقا دهید که دقیقاً می‌دانید کدام محدودیت جلوی کارتان را گرفته.
کار کردن فقط روی ایده‌های هشت‌میزانی
لوپ هشت‌میزانی ساختن لذت‌بخش است چون سریع نتیجه می‌دهد. ولی مهارت اصلی آهنگسازی، یعنی ساختن فرم و نگه داشتن توجه شنونده در سه دقیقه، فقط وقتی تمرین می‌شود که آهنگ را تا آخر ببرید.
مقایسه‌ی خود با کارهای منتشرشده
آهنگی که در رادیو می‌شنوید حاصل کار آهنگساز، تنظیم‌کننده، نوازنده، میکسر و مسترینگ‌کار حرفه‌ای است. مقایسه‌ی دموی ماه ششم خودتان با آن منصفانه نیست. با کار سه ماه پیش خودتان مقایسه کنید.
آموزش آنلاین سریع‌تر است یا حضوری؟
مدت یادگیری بیشتر به نظم شما بستگی دارد تا شکل کلاس. آموزش آنلاین این مزیت را دارد که هر ویدیو را می‌توانید چند بار ببینید و هر وقت گیر کردید برگردید. کلاس حضوری در عوض بازخورد فوری می‌دهد. چیزی که فرق اصلی را می‌سازد این است که آموزش، شما را مجبور به ساختن کند. دوره‌ای که فقط نگاه کردن است، هر شکلی داشته باشد، زمان یادگیری را طولانی می‌کند.
در آموزش آهنگسازی تب استودیو هر فصل با یک پروژه‌ی عملی تمام می‌شود و اگر جایی گیر کنید، از پشتیبانی می‌پرسید. همین باعث می‌شود چیزی که یاد گرفته‌اید همان هفته وارد آهنگ‌هایتان شود.
سؤال‌های رایج
با هفته‌ای دو ساعت هم می‌شود آهنگسازی یاد گرفت؟
بله، فقط کندتر. با دو ساعت در هفته، برای رسیدن به اولین آهنگ کامل احتمالاً به یک سال نیاز دارید. اگر می‌توانید، همان دو ساعت را به چهار جلسه‌ی نیم‌ساعته تقسیم کنید؛ تکرار کوتاه و مداوم بهتر از یک جلسه‌ی طولانی در هفته جواب می‌دهد.
سن مهم است؟
برای آهنگسازی با نرم‌افزار، نه به آن معنا. ما هنرجوی دبیرستانی و هنرجوی بازنشسته داشته‌ایم. چیزی که فرق می‌گذارد وقت آزاد و پیوستگی تمرین است، نه سن.
بدون استعداد هم می‌شود؟
استعداد سرعت را بیشتر می‌کند، ولی بیشتر چیزهایی که در آهنگسازی پاپ لازم دارید مهارت است و تمرین‌پذیر. گوش موسیقایی هم با تمرین قوی می‌شود. کسی که دو سال منظم کار کرده، معمولاً از کسی که «استعداد دارد» و گاهی کار می‌کند جلوتر است.
اول تئوری بخوانم یا اول نرم‌افزار؟
هم‌زمان. اگر اول ماه‌ها فقط تئوری بخوانید، چیزی برای امتحان کردنش ندارید و زود خسته می‌شوید. اگر فقط نرم‌افزار یاد بگیرید، ابزار دارید ولی نمی‌دانید با آن چه بسازید. بهترین ترکیب این است که هر هفته یک مفهوم تئوری و یک مهارت نرم‌افزاری یاد بگیرید و هر دو را در یک آهنگ کوچک به کار ببرید.
کی می‌شود از آهنگسازی درآمد داشت؟
این به بازار و ارتباطات شما هم بستگی دارد، نه فقط مهارت. بیشتر آهنگسازها اولین سفارش‌ها را از دوستان و خواننده‌های تازه‌کار می‌گیرند، معمولاً وقتی به سطح مرحله‌ی چهارم رسیده‌اند. اگر می‌خواهید بدانید بازار این کار چه شکلی است، قیمت آهنگسازی و تنظیم را ببینید.
حرف آخر
به جای پرسیدن «چند ماه طول می‌کشد؟» بپرسید «این هفته چه چیزی را تمام می‌کنم؟». کسی که هر هفته یک قدم کوچک را تمام می‌کند، بعد از یک سال از جایی که فکرش را می‌کرد جلوتر است. اگر مسیر مشخص و پروژه‌محور می‌خواهید، دوره آموزش آهنگسازی و تنظیم برای همین ساخته شده.
